Eastbook – blog o Partnerstwie Wschodnim | Partnerstwo Wschodnie

FAQ o Partnerstwie Wschodnim

1. Co to jest Partnerstwo Wschodnie?
2. Kiedy powstało Partnerstwo Wschodnie?
3. Dlaczego UE postanowiło zainicjować Partnerstwo Wschodnie?
4. Co to są “inicjatywy flagowe”?
5. Co to są “platformy tematyczne”?
6. Jakie fundusze są przewidziane w ramach Partnerstwa Wschodniego?
7. Czy PW zawiera obietnicę członkostwa w UE?
8. Co oferuje Partnerstwo Wschodnie?
9. Czym jest Euronest?
10. Co to jest Europejska Polityka Sąsiedztwa?
11. Co to jest Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa?
12. Jak kształtuje się współpraca w ramach Partnerstwa Wschodniego z Białorusią?
13. Partnerstwo Wschodnie a Rosja?
14. Czym się różni Partnerstwo Wschodnie od Synergii Czarnomorskiej?

1. Co to jest Partnerstwo Wschodnie?

Partnerstwo Wschodnie (PW)to program otwartej współpracy Unii Europejskiej z 6 krajami: Armenią, Azerbejdżanem, Białorusią, Gruzją, Mołdowa i Ukrainą. Pomysłodawcami programu była Polska i Szwecja.

Partnerstwo Wschodnie zostało założone z intencją zbliżenia i pogłębienia współpracy państw Europy Wschodniej i Kaukazu Południowego z Unią Europejską. W założeniach głównymi celami PW jest ustanowienie politycznego stowarzyszenia, stworzenie pogłębionych i wzmocnionych stref wolnego handlu oraz doprowadzenie do zniesienia reżimu wizowego.

PW stanowi nową jakość relacji pomiędzy UE i państwami objętymi programem integracji -uczestnictwo w nim może satysfakcjonować państwa, które zainteresowane są jedynie współpracą z Unią, jak i te, które aspirują do pełnej integracji europejskiej.

2. Kiedy powstało Partnerstwo Wschodnie?

Program Partnerstwa Wschodniego został zainaugurowany 7 maja 2009 roku na szczycie Unii Europejskiej w Pradze. Genezy programu można się jednak doszukiwać już w maju 2008 r., kiedy Polska i Szwecja zaproponowały pogłębienie relacji ze wschodnimi sąsiadami objętymi Europejską Polityką Sąsiedztwa (EPS).

3. Dlaczego UE postanowiło zainicjować Partnerstwo Wschodnie?

Unia Europejska postanowiła zainicjować program Partnerstwa Wschodniego w celu rozwijania relacji ze wschodnimi sąsiadami. Bezpośrednią przyczyną zainicjowania programu były ograniczenia Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, które zdaniem inicjatorów PW stanowiła nie wystarczającą formułę dla pogłębiania współpracy ze wschodnimi sąsiadami Unii. Na forum unijnym zgodzono się, że konieczne jest nowe podejście do państw obszaru Europy Wschodniej i Kaukazu Południowego. Powołanie inicjatywy jaką jest program Partnerstwa Wschodniego akcentowały wszystkie państwa Grupy Wyszehradzkiej, a także Litwa, Łotwa i Estonia. Ważną rolę w powołaniu do życia PW odegrały również Niemcy, które w czasie sprawowanej w pierwszym półroczu 2007 r. prezydencji w Unii Europejskiej przedstawiły koncepcję „EPS Plus”. Programowi PW sprzyjała także zmiana wektora polityki zagranicznej Francji wobec wschodnich sąsiadów Unii, oraz powstanie Unii dla Morza Śródziemnego. W samej Unii wzrosła świadomość wyzwań i zagrożeń istniejących w Europie Wschodniej i na Kaukazie Południowym.

Prace nad PW przyspieszono wyraźnie po konflikcie rosyjsko-gruzińskim w 2008 r. Mimo różnicy zdań w ocenie Federacji Rosyjskiej i jej aspiracji do ugruntowania swojej sfery wpływów, państwa UE uznały, że destabilizacja polityczna i gospodarcza oraz nierozwiązane konflikty w bliskim sąsiedztwie Unii mogą bezpośrednio dotknąć Europę.

Dzięki udziałowi Szwecji w modernizacji unijnej polityki wschodniej obszar, który objęło PW przestał być postrzegany jako teren zainteresowania jedynie nowych państw członkowskich. Do uruchomienia PW znacząco przyczyniła się również czeska prezydencja w pierwszej połowie 2009 r., która uczyniła go swoim priorytetem.

4. Co to są „inicjatywy flagowe”?

Reżyserując Partnerstwo Wschodnie, Komisja Europejska zaproponowała stworzenie pięciu tzw. inicjatyw flagowych, które mają stać się priorytetowymi dziedzinami współpracy na poziomie wielostronnym w ramach PW. Trzeba zaznaczyć, że sukces współpracy we wszystkich dziedzinach zależy w największym stopniu od zaangażowania rządów poszczególnych państw, jak również od finansowego wsparcia ze strony UE. Na „inicjatywy flagowe” KE przeznaczyła odrębne finansowanie ze środków przeznaczonych na PW.

Wśród „inicjatyw flagowych”  należy wymienić następujące:

• zintegrowany program zarządzania granicami (IBM)
  budżet 44.5 mln EUR;
  zainaugurowany 15.09.2009
  w ramach ww. inicjatywy flagowej zatwierdzono do realizacji szereg projektów treningowych oraz pilotażowych, wśród nich m.in.: demarkacja granicy białorusko-ukraińskiej, stworzenie elektronicznego systemu wymiany informacji między służbami celnymi Ukrainy i Białorusi, wyposażenie przejść granicznych Bavra i Bagratashen (między Armenią i Gruzją) oraz budowa przejścia granicznego Unguri – Bronnitsa (między Mołdawią a Ukrainą).
• wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw  (SME Facility)
  budżet 57 mln EUR
  inicjatywa oparta jest o trzy filary:
  • program East-Invest – poprawa klimatu inwestycyjnego w państwach PW oraz utworzenie sieci powiązań między małą i średnią przedsiębiorczością państw UE i PW (7 mln EUR)
  • instrument wsparcia finansowego SME Facility – wspieranie rozwoju rynków kredytowych dla małych i średnich przedsiębiorstw w krajach PW za pomocą pożyczek i gwarancji Europejskiego Banku Inwestycyjnego oraz Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju; budżet 30 mln EUR plus prawdopodobnie 350 mln EUR od EBI i EBOiR
  • program wsparcia menadżerskiego i doradztwa biznesowego (20 mln EUR)
• regionalne rynki energii elektrycznej, odnawialnych źródeł energii oraz wydajności energetycznej
  budżet 41 mln EUR
  inicjatywa złożona z czterech elementów:
  • pomoc techniczna
  • studia wykonalności
  • wsparcie dla opracowania i implementacji „planów działania na rzecz zrównoważonej energii”
  • promocja udziału państw PW w „Intelligent Energy Europe Programme”
  • W ramach tej inicjatywy realizowany jest projekt w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska – inicjatywa Szwecji, skierowana do Ukrainy, następnie do pozostałych państw PW.
• zarządzanie środowiskowe (Environmental Governance)
  budżet 12 mln EUR
  promocja ochrony środowiska, wzmocnienie procesu zarządzania środowiskowego – zwiększenie dostępności wiarygodnych informacji dot. ochrony środowiska, podniesienie świadomości
  Inicjatywa obejmie działania w dwóch obszarach:
  • utworzenie systemów informacji o środowisku  w państwach PW
  • dostęp do informacji nt. środowiska
• system zwalczania katastrof naturalnych i spowodowanych przez człowieka
  budżet 12 mln EUR
  realizacja w dwóch fazach:
  • przegląd ram prawnych dot. zarządzania katastrofami i mechanizmów ochrony ludności (6 mln EUR)
  • rozwój współpracy między państwami UE i PW m.in. staże, programy treningowe, zakup sprzętu (6 mln EUR)

5. Co to są “platformy tematyczne”?

Realizacja programu Partnerstwa Wschodniego ma doprowadzić do rzeczywistego zbliżenia krajów partnerskich z Unią Europejską. Temu celowi służyć ma utworzenie struktury współpracy wielostronnej z państwami partnerskimi w oparciu o tzw. cztery platformy tematyczne:

• ds. demokracji, dobrego zarządzania i stabilności – obejmuje sprawy związane ze standardami wyborczymi, wolnością mediów, walką z korupcją, reformą służby cywilnej, współpracą w zakresie wymiaru sprawiedliwości i policji, środkami budowy zaufania, kwestiami bezpieczeństwa itp.
• ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE – dotyczy ujednolicania rozwiązań rynkowych i handlowych, rozwoju społeczno-ekonomicznego, walki z biedą i tzw. wykluczeniem społecznym, równości szans oraz spraw związanych ze zdrowiem, środowiskiem i zmianami klimatycznymi.
• ds. bezpieczeństwa energetycznego – obejmuje zagadnienia związane z ujednoliceniem polityk energetycznych i rozwiązań prawnych w państwach Partnerstwa z praktyką/prawem Unii Europejskiej, (od)budową podstawowej infrastruktury energetycznej oraz wsparciem tzw. południowego korytarza energetycznego (przedłużenie ropociągu Odessa-Brody, itp.).
• Relacje międzyludzkie – dotyczy kwestii związanych ze współpracą kulturalną, wsparciem dla organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego, wymianami studenckimi i uczniowskimi oraz włączaniem krajów partnerskich do Ramowego Programu Badawczego i wspólnych projektów medialnych.

6. Jakie fundusze są przewidziane w ramach Partnerstwa Wschodniego?

Finansowanie działań w ramach programu Partnerstwa Wschodniego pochodzi z kliku źródeł. Największa część środków pochodzi z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), który adresowany jest również do wszystkich pozostałych krajów sąsiadujących z Unią Europejską. Prawie 4 mld € z całego budżetu ENPI (12 mld €) zostało przeznaczone na rozwój współpracy ze wschodnimi sąsiadami Unii w okresie 2007-2013 (z czego 1,9 mld € na lata 2010 – 2013).

Oprócz w/w funduszy w momencie utworzenia programu Partnerstwa Wschodniego Unia Europejska przeznaczyła bezpośrednio na rzecz programu dodatkowe 600 mln €. Suma ta zawiera ok. 250 mln € środków przeznaczonych już wcześniej na rozwój regionalnej współpracy ze wschodnimi sąsiadami Unii na lata 2010-2013 w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa oraz 350 mln € nowych środków (które również zostaną wyasygnowane ze środków ENPI). Dysponentem funduszy programu PW jest Komisja Europejska.
W zależności od charakteru poszczególnych projektów finansowanych w ramach programu PW środki będą przekazywane w ramach trzech funduszy:

• Kompleksowy Rozwój Instytucjonalny (Comprehensive Institutional Building – CIB) – przeznaczony jest na poprawę efektywności instytucjonalnej państw objętych programem oraz ich kompatybilności z instytucjami unijnymi. Cele te będą realizowane poprzez programy Twinning i TAIEX, jak również wymiany, praktyki i staże zawodowe, delegacje personelu z krajów partnerskich do  bliźniaczych instytucji w państwach członkowskich UE oraz stypendia dla szkoleń zawodowych. Adresatem tego funduszu będą instytucje administracji publicznej państw partnerskich, państw-członków Unii oraz instytucji unijnych zaangażowanych w szkolenia i inne programy reform instytucjonalnych.Rozpoczęcie programu Kompleksowego Rozwoju Instytucjonalnego przewidziano na rok 2011. Na realizacje tego programu w okresie 2011-2013 planowane jest wydanie około 32,81 mln € w Armenii, 19,20 mln € w Azerbejdżanie, 30,86 mln € w Gruzji, 41,16 mln € w Mołdawii i 43,37 mln € na Ukrainie. Dla Białorusi, dla której przewidziano osobny mechanizm – Joint Interim Plan – alokowano na lata 2011-13 kwotę 5,88 mln euro.. Całkowity budżet CIB wynosi 175 mln €.

• Programy rozwoju regionalnego (Pilot Regional Development Programmes) – program przygotowywany jest na bazie  doświadczeń polityki spójności UE i obecnie jest on przygotowywany w odniesieniu do państw objętych programem Partnerstwa Wschodniego. Celem projektu będzie wyrównywanie różnic pomiędzy poszczególnymi regionami przy uwzględnieniu potrzeb oraz specyfiki terytorialnej każdego z państw PW. Realizowane to będzie poprzez wsparcie rozwoju infrastruktury lokalnej, kapitału ludzkiego oraz małych i średnich przedsiębiorstw w najsłabiej rozwiniętych regionach krajów partnerskich.Obecnie Komisja Europejska przygotowuje się do rozpoczęcia rozmów z państwami partnerskimi nt. warunków realizacji programu. Rozpoczęcie programu planowane jest na rok 2012. Alokacja środków na realizacje programy na lata 2012-2013 wygląda następująco: Armenia – 7,12 mln euro, Azerbejdżan – 9,29 mln euro, Białoruś – 10,38 mln euro, Gruzja – 7,43 mln euro, Mołdowa – 6,98 mln euro, Ukraina – 30,79 mln euro. Całkowity budżet projektu wynosi 75 mln euro.

• Wymiar multilateralny – obejmuje dodatkowe 350 mln euro przeznaczonych na rzecz programu Partnerstwa Wschodniego, z czego ok. 160 mln euro zostanie przeznaczonych dla tzw. sześciu inicjatyw flagowych PW. Niewielka część z tych środków sfinansuje również działania w ramach tzw. obszarów tematycznych oraz organizowanie Civic Society Forum.

7. Czy PW zawiera obietnicę członkostwa w UE?

Partnerstwo Wschodnie w swoich założeniach nie ma na celu poszerzenia liczby krajów członkowskich Unii Europejskiej o sześć państw zaangażowanych w PW. Celem Unii jest wspieranie wielopłaszczyznowych zmian, zbliżających państwa PW do norm panujących na terenie UE w zakresie gospodarki, administracji publicznej, zasad dobrego rządzenia, rozwoju sektora pozarządowego, współpracy transgranicznej, czy ekologii. Udane reformy inspirowane przez program PW mogą w długoterminowej perspektywie ułatwić państwom PW akces do Unii, jednakże nie jest to bezpośrednie założenie programu.

8. Co oferuje Partnerstwo Wschodnie?

W wymiarze dwustronnym Partnerstwa Wschodniego, obejmującym relacje pomiędzy UE a poszczególnymi krajami PW, prowadzone są działania zmierzające do:

• podpisania umów stowarzyszeniowych (Association Agreements)
  Jest to umowa podpisywana przez UE z państwami trzecimi, określająca formy bliższej współpracy – umowa nakreśla współpracę w takich dziedzinach jak polityka zagraniczna i bezpieczeństwo, prawa i wolności , gospodarka i współpraca sektorowa oraz kultura. Celem tego typu umów jest również mobilizowanie partnerów do podnoszenia standardów bliższych unijnym. Umowy stowarzyszeniowe mogłoby zastąpić, obowiązujące od końca lat 90-tych, umowy o partnerstwie i współpracy, które określają relacje UE z krajami PW, wyłączając Białoruś.
  Obecnie finalizowane są negocjacje takiej umowy z Ukrainą (wbrew przewidywaniom nie została ona podpisana w 2010, negocjacje trwają od marca 2007), a negocjacje z pozostałymi państwami PW – poza Białorusią – są w toku (Armenia, Azerbejdżan i Gruzja – negocjacje rozpoczęte w lipcu 2010; Mołdawia w styczniu 2010).
• postępującej liberalizacji reżimu wizowego – aż do całkowitego zniesienia wiz (visa dialogue)
  W Deklaracji Praskiej po raz pierwszy uznano, że zniesienie obowiązku wizowego jest długoterminowym celem polityki unijnej wobec krajów PW. Na najbardziej zaawansowanym etapie współpracy w tej kwestii znajduje się Ukraina i Mołdawia. Z oboma krajami prowadzony jest oficjalny dialog w kwestii zniesienia wiz – z Ukrainą od lutego 2008, z Mołdawią od czerwca 2010. Oba kraje otrzymały również tzw. plan działań w kwestii liberalizacji reżimu wizowego (Ukraina w listopadzie 2010, Mołdawia w lutym 2011). Jeśli chodzi o kraje Kaukazu Południowego, od 1 marca 2011 w relacjach Gruzja – UE obowiązuje umowa o ułatwieniach wizowych (takie umowy obowiązują od 2008 z Ukrainą i Mołdawią). Natomiast Armenia rozpoczęła wstępne rozmowy w tej kwestii. Nie ma informacji o toczących się w tej kwestii rozmowach między UE a Azerbejdżanem i Białorusią.
• stworzenia pogłębionych i kompleksowych stref wolnego handlu (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement)
  Jest to umowa negocjowana oddzielnie, choć będąca niejako częścią umowy stowarzyszeniowej. Zasadniczo jest czymś więcej niż umową o strefie wolnego handlu, dotyczy bowiem nie tylko zniesienia barier celnych i kontyngentów handlowych, ale również integracji prawa handlowego krajów partnerskich z normami unijnymi i unijnym dorobkiem prawnym (acquis communautaire). Warunkiem wstępnym do rozpoczęcia negocjacji umowy jest członkostwo w Światowej Organizacji Handlu, stąd Azerbejdżan i Białoruś formalnie nie mogą rozpocząć rozmów w tej sprawie. Od lutego 2008 negocjacje trwają z Ukrainą, natomiast pod koniec 2010 rozpoczęły się negocjacje z Mołdawią.
• utworzenia struktur współpracy wielostronnej
  Celem PW jest również stworzenie struktur dla współpracy wielostronnej pomiędzy UE a państwami PW oraz pomiędzy samymi państwami PW. Wśród instytucji PW stworzonych do współpracy można wymienić następujące:

• szczyty PW – spotkanie szefów rządów/państw UE i krajów PW, spotkania mają charakter programowy, a ich celem jest wytyczanie głównych kierunków PW. Odbywają się raz na dwa lata, dotąd w maju 2009 w Pradze, najbliższy w maju 2011 w Budapeszcie.
• szczyty ministrów spraw zagranicznych – coroczne spotkania oceniające współpracę w ramach czterech rządowych platform PW
• spotkania na szczeblu ministerialnym
• współpraca w ramach czterech platform rządowych – spotkania raz na pół roku
• demokracja rządy prawa i stabilność
• integracja gospodarcza i konwergencje z politykami sektorowymi UE
• bezpieczeństwo energetyczne
• kontakty międzyludzkie
• grupy robocze działające w ramach platform

9. Czym jest Euronest?

Zgromadzenie Parlamentarne Euronest ma odpowiadać za dialog pomiędzy parlamentami poszczególnych państw zaangażowanych w program PW a Parlamentem Europejskim. Do Euronest przynależeć ma 120 posłów – 60 posłów do Parlamentu Europejskiego i po 10 posłów z każdego z krajów objętego programem PW. Systematyczne spotkania platformy Euronest mają tworzyć przyszłą strategię działania PW oraz monitorować bieżącą działalność programu. Planowane rozpoczęcie obrad Euronestu jest nieustannie przekładane, przede wszystkim z powodu problemów z delegacją białoruską. Unia nie potrafi podjąć decyzji, czy Białoruś powinna być reprezentowana przez przedstawicieli reżimowego parlamentu, czy przez białoruską opozycję. Na chwilę obecną brakuje danych co do ewentualnego rozpoczęcia obrad Euronestu.

10. Co to jest Europejska Polityka Sąsiedztwa?

Europejska Polityka Sąsiedztwa to oficjalna polityka Unii Europejskiej wobec krajów z nią sąsiadujących.

Prace nad spójną polityką wobec sąsiadów poszerzonej Unii rozpoczęły się w 2002 r., a w 2003 r. Komisja Europejska zaprezentowała pierwszy projekt pt. „Szersza Europa”. Ostateczna koncepcja będąca całościową, długoterminową wizją zaangażowania się UE w krajach sąsiedzkich została zaprezentowana w maju 2004 r. w Dokumencie Strategicznym Europejskiej Polityki Sąsiedztwa.

EPS swoim zasięgiem obejmuje 16 państw z regionu Europy Wschodniej, Kaukazu Południowego i basenu Morza Śródziemnego wśród nich: Algieria, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Egipt, Gruzja, Izrael, Jordania, Liban, Libia, Mołdowa, Maroko, Autonomia Palestyńska, Syria, Tunezja i Ukraina. Rosja nie zgodziła się na wejście do EPS. Unia  podpisała z Federacją Rosyjską osobną umowę o tzw. partnerstwie strategicznym, regulującą współpracę obu stron.

EPS w swoim założeniu oparta jest o relacje bilateralne pomiędzy UE a pojedynczym państwem sąsiadującym. Z czasem w ramach unijnej polityki sąsiedztwa powstały programy skierowane na współpracę z grupą państw danego regionu: Unia dla Śródziemnomorza (2008) i  Synergia Czarnomorska (2008) oraz Partnerstwo Wschodnie (2009).

W oficjalnym dokumencie strategicznym znalazło się stwierdzenie, że EPS nie ma na celu doprowadzenia do członkostwa w UE. Jej głównym zadaniem jest natomiast wzmacnianie bezpieczeństwa, stabilności i dobrobytu UE i jej sąsiadów oraz zapobieganie tworzeniu się linii podziałów w Europie. UE oferuje zainteresowanym krajom pogłębioną współpracę polityczną, gospodarczą oraz rozwijanie kontaktów między ludźmi.
Nowym instrumentem EPS są 3-5 letnie Plany Działania (Action Plans) przygotowywane odrębnie dla każdego kraju i akceptowane przez UE i władze danego państwa. Plany Działania mają zawierać spis konkretnych przedsięwzięć podejmowanych przez UE i dane państwo sąsiadujące. Algieria, Białoruś, Libia i Syria do tej pory nie podpisały Planów Działania z UE.

11. Co to jest Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa?

Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (European Neighbourhood and Partnership Instrument – ENPI) jest głównym mechanizmem finansowym Europejskiej Polityki Sąsiedztwa). Zasadniczym celem tego programu jest finansowanie programów współpracy i rozwoju stosunków z krajami sąsiadującymi z Unią (w tym również z Rosią, Libią, Armenią, Azerbejdżanem i Gruzją).

ENPI został zainicjowany w styczniu 2007 r. zastępując poprzednie programy finansowe – MEDA (obejmującego kraje śródziemnomorskie) oraz TACIS (obejmującego kraje należące do organizacji Wspólnoty Niepodległych Państw). Główne założenia Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa skupione są wokół pomocy w rozwijaniu relacji UE z państwami objętych programem, wspieraniu reform w tych krajach, a także tworzenia wspólnego obszaru wartości, stabilizacji i dobrobytu poprzez współpracę i pogłębioną integracje ekonomiczną i regionalną. Celem ENPI jest także zachęcanie tych krajów do podjęcia działań w zakresie promowania dobrego rządzenia (good governance) oraz zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego.

Obecnie ENPI obejmuje 16 państw:
Na południu: Algieria, Egipt, Izrael, Jordan, Liban, Maroko,  Autonomia Palestyńska, Syria, Tunezja
Na wschodzie: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdowa, Ukraina I Rosja.

Program Partnerstwa Wschodniego funkcjonuje w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa i jest w znacznej części finansowane ze środków Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa. PW obejmuje jednak jedynie część krajów objętych ENP (Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdowa i Ukraina) i wykracza poza formalne założenia Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Celem Partnerstwa Wschodniego jest bowiem dążenie do pogłębienia współpracy bilateralnej i tworzenia nowych mechanizmów współpracy regionalnej z krajami objętych programem. Współpraca bilateralna dotyczy przede wszystkim dążenia do zawierania dwustronnych układów o stowarzyszeniu, rozwijania współpracy sektorowej w różnych dziedzinach oraz upraszczania reżimu wizowego. Program służyć ma także wprowadzaniu kompleksowych rozwiązań rozwoju instytucjonalnego służ publicznych w tych krajach. Rozwój multilateralnej współpracy regionalnej opiera się natomiast na nowych mechanizmach wspierających kooperację pomiędzy Unią i wszystkimi państwami Partnerstwa Wschodniego, jak również pomiędzy samymi tymi państwami. Ponadto program Partnerstwa Wschodniego zwrócony jest w kierunku tworzenia sieci powiązań pomiędzy społecznymi organizacjami obywatelskimi w państwach Unii Europejskiej i krajach objętych programem.

12. Jak kształtuje się współpraca w ramach Partnerstwa Wschodniego z Białorusią?

Białoruś jest jednym z sześciu państw partnerskich uczestniczących w  programie Partnerstwa Wschodniego, jednak obecny status relacji pomiędzy Unią Europejską a Białorusią jest na tyle skomplikowany, że często poddaję się w wątpliwość realny udział Białorusi w Partnerstwie Wschodnim.

Reżim panującego od 17 lat prezydenta Białorusi Aleksandra Łukaszenki jest notorycznie krytykowany przez struktury unijne za brak demokracji, wolności słowa, a także niedostatek reform gospodarczych. Białoruś, choć jest odbiorcą unijnej pomocy rozwojowej, w szczególności w zakresie polityki granicznej, usprawniania administracji oraz ekologii, nie jest obecnie zaangażowana w proces dialogu politycznego, który występuje w bilateralnych stosunkach pomiędzy UE a resztą państw zaangażowanych w PW. Prowadzi to do szeregu komplikacji w związku z instytucjonalnym rozwojem PW, w tym tak ważnych instytucji jak Zgromadzenie Parlamentarne EURONEST (zobacz punkt 9).

13. Partnerstwo Wschodnie a Rosja?

Bruksela na każdym kroku podkreśla, że PW w żadnym wypadku nie jest skierowane przeciwko Rosji. Mimo to, Moskwa od początku odbiera PW, jako zagrożenie dla swoich interesów w krajach objętych jego programem. Siergiej Ławrow – Minister Spraw Zagranicznych Rosji określił PW, jako “próbę stworzenie unijnej strefy wpływów na Wschodzie”, zaś Prezydent Dmitrij Miedwiediew, „że ze strony niektórych państw podejmowane są próby wykorzystania tej struktury, jako partnerstwa przeciwko Rosji”. Poza nieprzychylnymi deklaracjami z tytułu udziału w programie PW, nie idą żadne konkretne działania. Samo PW nie obejmuje i nie przewiduje objęcia Rosji jego programem. Rosja nie chce być traktowana w jednym rzędzie z Armenią czy Mołdową i rości sobie prawo do uprzywilejowanego traktowania.

14. Czym się różni Partnerstwo Wschodnie od Synergii Czarnomorskiej?

Partnerstwa Wschodniego nie należy mylić z Synergią Czarnomorską. Partnerstwo Wschodnie i Synergia Czarnomorska to dwa różne programy współpracy regionalnej UE adresowane do podobnej grupy wschodnich sąsiadów UE. Synergia Czarnomorska to program współpracy między Unią Europejską, a państwami obszaru Morza Czarnego (Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Grecja, Rosja, Rumunia, Turcja i Ukraina). Jego powołanie było konsekwencją rozciągnięcia granic Unii o Bułgarię i Rumunię – państwa leżące nad Pontus Euxinus (Morze Gościnne – dawna nazwa Morza Czarnego). Celem Synergii Czarnomorskiej jest kierunkowanie przemian w regionie w stronę demokracji i gospodarki wolnorynkowej. W szczególności obejmuje on takie zagadnienia, jak rozwiązywanie konfliktów w regionie, transport, energetykę, ochronę środowisko, gospodarkę morską, rybołówstwo, migracje, walkę przeciwko zorganizowanej przestępczości, społeczeństwo informacyjne, współpracę kulturalną i wsparcie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.